Litera A – C

Litera A

  • A condition – wysyłka towaru uwarunkowana koniecznością zwrotu w przypadku ich niesprzedania
  • A conto – na rachunek, na poczet
  • A drittura – bezpośrednio, w języku handlowym – dotyczy działań bez pośredników
  • A tout prix – za każdą cenę
  • Abandoniren – opuszczać, np. opuścić swoje dobra, wyjechać
  • Abderismen – abderyzm, totalna głupota, głupie psoty, absurdalne wybryki
  • Abdisputiren – negować, zaprzeczać
  • Ablass – odpust, odpuszczenie grzechów
  • Aboliren – znieść, anulować, np. przepis prawny, anulować wykonanie kary, abolicja
  • Abominabel – odrażający, paskudny, wstrętny
  • Abortiren – urodzić przed czasem, dziś termin ‘aborcja’ zmienił swoje znaczenie za przedwczesne urodzenie określa się (XIX w.) urodzenie przed 181 dniem po poczęciu
  • Abrogiren – abrogacja, zniesienie aktu prawnego bez ustanowienia innego w jego miejsce; Abrogation – np. zniesienie praw zwyczajowych
  • Abrumpiren – przerwać, skończyć; ex abrupto – nagle, niespodziewanie
  • Absolutio – absolucja, uniewinnienie; absolutio ab instantia – warunkowe uwolnienie od kary w procesie inkwizycyjnym, gdy z braku dowodów uwalniano oskarżonego, z możliwością kontynuacji oskarżenia w przypadku ujawnienia nowych poszlak; ab instantiam – umorzenie postępowania z braku dowodów winy; absolutio ab instantia (onet.pl)
  • Absolviren – uwolnienie, rozwiązanie
  • Absorbiren – skonsumowane, wykorzystane, np. Gelder sind absorbirt – pieniędze są wykorzystane (nic już nie pozostało)
  • Abusus – nadużycie
  • Accepi – otrzymać, przyjąć, przyjęcie – wpływ akt
  • Accessist – nieopłacany pomocnik, będący na stażu (w oczekiwaniu na miejsce pracy)
  • Accessorium – akcesorium, załącznik
  • Accidenzien – akcydencje, przypadkowe, nieregularne dochody, które nie należą do wynagrodzenia, dot. najczęściej osób duchownych i nauczycieli, którzy otrzymywali dodatkowe świadczenia od gminy, wiernych; Accidenzien (Zeno.org)
  • Accise – akcyza, podatek miejski, pośredni, płacony od niemal wszystkich przywożonych do miasta towarów (zob. Historia Śląska t. II, cz. 1, s. 69)
  • Accomodiren – akomodować, przystosować, dostosować, także – uporządkować; akomodacja – dostosowanie do istniejących warunków
  • Accord – akord, porozumienie, umowa, ugoda; dziś – współbrzmienie; accordiren – porozumieć się
  • Accurat – akuratnie, dokładnie, starannie
  • Accusatio – akuzacja, oskarżenie
  • Achtelbauer  –1/8 siodłaka
  • Ackerstück – działka rolna
  • Act – akt: 1. czyn, czynność (np. prawna); 2. dokument potwierdzający czynność prawną
  • Acte – dokument, ważniejszy, uroczysty dokument
  • Acten – akta, powstałe w wyniku działaności urzędu; po zszyciu tworzą ‘Actenstück’, ‘Volum’ (w polskiej terminologii archiw. – poszyt); w języku potocznym każde pismo nosi miano ‘Actenstück’
  • Actio – akcja: 1. skarga sądowa, powództwo (actor – powód; reus – pozwany); 2. podczas wojny – potyczka, walka, zob. Actio (Wikipedia)
  • Activ-Masse – masa aktywna, w postępowaniu upadłościowym uosobnienie majątku dłużnika
  • Actuarius – protokolant, pisarz sądowy
  • Ad causam – do rzeczy, formuła występująca podczas przesłuchania świadka
  • Ad instantiam – na wniosek, na żądanie
  • Ad interim – tymczasowo
  • Ad mandatum – na rozkaz
  • Ad notam – dla pamięci, zanotować sobie coś, żeby nie zapomnieć
  • Ad oculos – naocznie, np. komuś ukazać coś wyraźnie (naocznie), klarować
  • Ad perpetuam rei memoriam – na wieczną rzeczy pamiątkę, po wsze czasy
  • Ad pias causas – w pobożnym celu, zwykle w znaczeniu zapisu (testamentu) na cele dobroczynne, kościelne
  • Ad statum legendi – do przeczytania
  • Ad tempus – na jakiś czas
  • Ad ultimum – ostatecznie, na ostatek
  • Addiciren – zasądzić, przyznać (np. prawa)
  • Addiction – zasądzenie, przyznanie
  • Addictio annorum – usamowolnienie, uznanie za pełnoletniego (także – venia aetatis)
  • Adhibenda – akta załączone do sprawy
  • akta priora (Vor-Akten)  – priora, wykorzystywane przy korzystaniu z nowozałożonych akt
  • Adhibiren (łac. adhibeo) – używać, zastosować
  • Adhibition – dołożyć, przedłużać
  • adir – lub, dziś – oder
  • Adjuciren – uzgodnić sądownie, przyznanie, zasądzenie
  • Adjudikation – adjudykacja, przysądzenie komuś dodatkowego prawa drogą orzeczenia sądowego (np. rzeczy ruchomej, nieruchomej)
  • Adjuvant – adjuwant, pomocnik, asystent, dawniej często nauczyciel pomocniczy, dziś zwykle lek wspomagający działanie innego medykamentu
  • Admission – admiska, zezwolenie, dopuszczenie, pozwolenie; admittiren – zezwalać
  • Adressiren – adresować, tytułować (w adresie pisma), sich adressiren – zwracać się do kogoś
  • Adulterium – cudzołóstwo; adulteriren – cudzołożyć, złamać przysięgę małżeńską
  • Advocat – 1. adwokat; 2. wójt (średniowiecze)
  • Aequiriren –  uzyskać, otrzymać, nabyć
  • Aequisciren –  zaspokoić
  • Aequität – 1. prawość, słuszność; 2. taniość
  • Aequivoc – dwuznaczne
  • Aerarium – skarb, kasa kościelna
  • Affaire – afera: 1. czynność, wykonanie; 2. starcie, walka; 3. sprawa, interes
  • Affect – afekt, stan silnego poruszenia (emocji)
  • Affectation – afektacja, egzaltacja, przesada w okazywaniu uczuć
  • Affection – afekcja, przychylność
  • Affectionirt – być komuś oddany, lubić kogoś
  • Affinis – szwagier, powinowaty
  • Affinität – powinowactwo, pokrewieństwo
  • Affirmativ – afirmacyjny, potwierdzający, aprobujący; afirmacja – z łac. affirmare – potwierdzać, zapewniać
  • Affixum – afisz, obwieszczenie, plakat; afisz – z łac. affixum, zob. Izba drukarstwa
  • Agende – agenda liturgiczna, książka zawierająca modlitwy i przepisy stosowane w praktyce duszpasterskiej, także (katol.) – Ritual
  • Agent – agent, odpowiedzialny za prowadzenie spraw (czasem w innym kraju – chargé d’affaires)
  • Agentur – urząd agenta
  • Aggravation – agrawacja, obciążenie (przed sądem); także – celowe wyolbrzymianie objawów chorobowych
  • Aggravations-Gesuch – wniesienie zażalenia
  • Aggraviren – obciążać się
  • Aggregat – agregat: 1. suma; 2. zbiór rzeczy nie mających wewnętrznie żadnych powiązań
  • Agio, agio, aggio – różnica pomiędzy wartością realną i nominalną pieniądza lub papieru wartościowego; wielkość Agio (tej różnicy) określa się mianem Cours (kurs)
  • Agnaten – agnat, krewny w linii męskiej
  • Agnition – agnicja, uznanie autentyczności, prawdziwości (np. podpisu)
  • Agnosciren – uznanie (czegoś za prawdziwe)
  • Agnitions-Resolut – sądowne rozstrzygnięcie odnośnie uznania zadłużenia
  • Aide –  wsparcie, asystowanie; Aide de Camp – generał adjutant; Aide-Major – adjutant
  • Air –  1. poważanie; 2. powietrze; 3. stan
  • Ajustiren –  1. szykować, dopasować; 2. załagodzić, wyrównać, czyścić; 3. dojeżdżać; 4. wyszykować się (ubierać)
  • Ajustement – ubieranie, wyposażenie (np. żołnierza)
  • Al pari – na tym samym poziomie, zgodność kursu waluty z jej parytetem (brak agio)
  • Allegat (skrót – alleg.) – alegat, załącznik (dokument) do akt lub innego dokumentu, będący podstawą jego wystawienia; Allegiren – odnosić się do czegoś, powoływać się na coś; loco allegato – na wspomnianym (przytoczonym) miejscu, zob. Alegat (Wikipedia)
  • Allianz – alians, sojusz, związek
  • Aliiren – związać się, łączyć się
  • Allodium – alodium, majątek ziemski wolny od zobowiązań i ciężarów feudalnych; nazywana własnością bezwarunkową lub dziedziczną, zob. Alodium (Wikipedia)
  • Allodifikation – przekształcenie dobra lennego we własność (niezależną)
  • Allonge – przedłużka blankietu wekslowego, dołączane do weksla w przypadku braku miejsca na wypełnienie
  • Allotria – rzeczy, sprawy niezwiązane ze sprawą (z pracą)
  • Alluvion – aluwium, osady rzeczne, zob. Aluwium (Wikipedia)
  • altarist, Altarherr – altarzysta, też – altarysta, kapłan przypisany do jednego z ołtarzy w kościele, posiadający obowiązek sprawowania kultu przy tym ołtarzu oraz mającym prawo do dochodów ustalonych w akcie fundacyjnym altarii
  • Alteration – strach, złość; Alteriren – złościć się, przerażać
  • Alveus – 1. koryto rzeki, niecka; 2. ul; 3. plansza do gry
  • Amalgamation – amalgamacja, wymieszanie (np. grup etnicznych)
  • Amanuensis – pomocnik, pisarz: 1. niewolnik wykonujący wszelkie prace naukowe, pisarskie; 2. uczeń, student wspomagający profesora w pracy badawczej, także młodszy lekarz pomagający starszym stażem
  • Ambiren – ubiegać się, starać (o posadę w urzędzie)
  • Ambulant – 1. nie posiadający stałego miejsca zamieszkania, włóczęga; 2. będący w podróży
  • Ambuliren, Ambulieren – włóczyć się, spacerować
  • Amoviren – usunąć, dymisjonować
  • Ampel – ampla, z łac. ampulla, ozdobna lampa (olejna) w kształcie podwieszanej misy, także typ abażuru, stosowana już w czasach starożytnych
  • Amusement – rozrywka, spędzanie czasu (miłe); sich amüsieren – spędzać miło czas
  • Anatocismus – anatocyzm, procent składany, kapitalizacja odsetek (odsetki od odsetek), zob. Anatocyzm (Wikipedia)
  • Anbauer – kolonista, osadnik
  • Anciennetät – awansowanie po osiągnięciu lat pracy
  • anderthalb – półtora
  • Anger –  działki przekształcone w łąki, dawna wspólna własność gminy, nie dzielona i nie dzierżawiona dla pojedynczych osób, często z nasadzonymi drzewami owocowymi; potocznie także każde większe miejsce wewnątrz miejscowości porośnięte trawą
  • Animus –  zamiar, np. animus injuriandi – zamiar obrażenia kogoś
  • Anlieger – komornik
  • Annihilation – anihilacja, likwidacja, uchylenie
  • anniversarisch – dorocznie
  • Anniversarium, Anniversarien – anniwersarium, doroczna msza św. za duszę zmarłego, doroczne wspomnienie (zmarłego)
  • Annotiren – adnotować, zanotować, objaśnić (na marginesie), robić przypis
  • Annuitäten – annuitet, roczne świadczenia (renta), w zalężności od rodzaju – na czas życia biorcy lub czas określony w latach; zob. Annuitet (wynagrodzenia.pl)
  • Antichretischer Vertrag – antychreza, Pactum antichreticum, umowa zastawna na podst. której wierzyciel pobiera owoce (z zastawu) na poczet odsetek; zniesione dla nieruchomości przez napoleoński kodeks cywilny
  • Appendix – apendyks, dodatek, załącznik (do książdki – aneks)
  • applaniren – splanować, równać, niwelować
  • Arendator – arendator, dzierżawca; Arenda – dzierżawa; arendiren – dzierżawić, zob. Encyklopedia staropolska/Arenda (Wikiźródła)
  • Armatur – armatura: 1. wyposażenie (urządzenie); 2. uzbrojenie (wojsko); armiren – uzbroić, wyekwipować (w broń)
  • Arquebusiren – rozstrzelać, później także – Füssiliren
  • Arriergarde – ariergarda, oddział zabezpieczający główne siły z tyłu
  • Arriviren –  1. zdarzać się; 2. dotyczyć
  • Arrondiren – arondować, zaokrąglać
  • Assemble – zgromadzenie osób (elitarne towarzystwo)
  • Assentiren – 1. zgadzać się, zatwierdzać; 2. uznanie za porządnego, sumiennego (w służbie wojskowej), aby można było wpisać do rejestru (Asséntliste) i wydać zaświadczenie (Assentschein)
  • Assentirung – 1. przyjęcie czegoś; 2. pobór rekryta; asens (zgoda, przyzwolenie)
  • Assentplatz – plac do musztry/poborowy (zwrot stosowany na terenie dawnej Galicji)
  • Asseriren – asercja, twierdzić (uznawać za prawdziwe); asercja (z łac. assertio) – uznanie za prawdziwe, zob. Asercja (Wikipedia)
  • Asserviren – aserwować, przechowywać, zachowywać; Asservandum – coś co ma być przechowywane; Asservata – rzeczy przechowywane
  • Assesor – asesor, członek kolegium, zob. także: Asesor (Wikipedia)
  • Assiduität – wytrwałość, niezmordowanie
  • Assignation – asygnata: 1. dokument uprawniający do nabycia dobra lub stwierdzający dokonanie wpłaty/wypłaty środków; 2. papierowy pieniądz we Francji w latach 1789-1796 oraz w Rosji w latach 1769-1817, zob. Asygnata (Wikipedia)
  • Assumiren – zakładać, przyjmować (czyjeś słowo za prawdę); Asumtion – asumcja – przesłanka
  • Asthenie – astenia, (z gr. astheneia), ogólne osłabienie, zmęczenie, czasem spowodowane inną chorobą, zob. Astenia (Wikipedia)
  • Attachement – 1. załącznik; 2. przywiązanie, przychylność
  • Attendiren – atentować, mieć baczenie, być uważnym
  • Atention – atencja – uwaga, poważać
  • Attentat – atentat: 1. właściwie każda próba osiągnięcia czegoś, często w złym celu; 2. atak na kogoś (osobę publiczną), zamach stanu
  •  Attrapiren – atrapować, złapać (kogoś na gorącym uczynku, znienacka)
  • Attribuiren – atrybutować, przypisywać (komuś właściwość, cechę)
  • Auctor – autor, twórca dzieła, sprawca
  • Auditeur, Auditor – audytor: 1. sędzia wojskowy; osoba z wykształceniem prawniczym w dywizji lub pułku przeznaczone do prowadzenia spraw sądowych; 2. zwany także Auscultant – członek kolegium (urzędu), nie posiadający głosu, przygotowujący się do uczestnictwa pełnego
  • Aufgebot – 1. wywołanie; 2. zapowiedzi przedślubne
  • Aufgebotsvefahren – postępowanie wywoławcze, tj. wezwanie wierzycieli do zgłaszania wierzytelności pod rygorem ich utraty
  • Auflassung – powzdanie, przewłaszczenie, przeniesienie własności w przypadku nieruchomości, zob. Orzechowski K., Księgi i akta śląskiej hipoteki jako źródło historyczno-prawne, „Czasopismo Prawno-Historyczne” t. VIII zesz. 1 1956 r.
  • Ambulieren – rewaloryzacja
  • Augment – powiększenie, rozmnożenie
  • augmentiren – pomnażać, wzmacniać
  • Auscultant, Auscultator, Ausculator – auskultator, praktykant (zwykle – sądowy), zob. Gerichtsreferendar (Wikipedia)
  • Ausführungsgesetz – ustawa wykonawcza
  • Ausgedünge – wycug, dożywotne utrzymanie zapewnione przez dzieci dla rodziców, po zrzeczeniu się przez nich gospodarstwa
  • Ausschlagung der Erbschaft – odrzucenie spadku
  • Austrega – rozstrzygnięcie sądowe (w pierwszej instancji pomiędzy książętami)
  • Austrägal-Instanz – instancja rozstrzygająca
  • Auszügler – wycużnik, w niektórych częściach G. Śląska także: wymownik, dziś: dożywotnik
  • Autodiktatus –  samouk
  • Auxilium –  1. pomoc, ochrona, wsparcie; 2. w średniowieczu – podatek nadzwyczajny na rzecz pana (np. dla uwolnienia feudała z niewoli, zwolnienia najstarszego syna ze służby wojskowej, posagu dla córki i in.)
  • Avance – awans: 1. zaliczka, 2. awans (zawodowy)
  • Avantage – awantaż, korzyść, przewaga
  • Avant-propos – przedmowa, wstęp
  • Aventure – awantura, przygoda
  • Averie – zob. Haverei
  • Aversional-Quantum – suma odszkodowania, suma kompensaty
  • Avertiren – powiadamiać
  • Avertissement – publiczne obwieszczenie (ogłoszenie)
  • Avis – awizo, wiadomość, informacja
  • Aviso-Brief – przekazanie komuś informacji listownie
  • Avociren – wzywać, odwoływać, żądać (zwrotu akt, przywrócenia prawa)
  • Avocation – odwołanie (np. zniesienie jakiegoś prawa, uprawnienia)
  • Axiom – aksjomat, zasada, podstawa, postulat
  • Axiomatisch – nie podlegający dyskusji, prawdziwy, pewny, zob. Aksjomat (Wikipedia)


Litera B

  • Babiolen – zabawki
  • Bachant – bachant – pijaczyna, opój; bachanalie, bakchanalie – pijatyka
  • Bagatellen – drobne sprawy; Bagatell-Sachen – w sądownictwie (XIX w.) sprawy o wartości sporu do 50 talarów; sprawy o mniejszym znaczeniu, dla których stosuje się uproszczone postępowanie
  • Banquerout – bankrut – całkowicie niewypłacalny
  • Baratto – wymiana towarowa, handel bezgotówkowy
  • barok – barokowy – dziwaczny, śmieszny (XVIII w.)
  • Batterie – bateria; 1. szereg dział (armat), miejsce ustawienia artylerii; 2. zamknięcie panewki w zamku strzelby
  • Bader, Bastober – łaziebnik (cech miejski)
  • Bauer – kmieć, siodłak; na terenie Górnego Śląska, w aktach spisanych w języku polskim występuje termin siodłak; zob. Historia chłopów Sląskich, pod red. S. Inglotta, Warszawa 1979
  • Bauparzelle, Bauplatz, Baufleck – parcela budowlana
  • bekennen – oświadczamy, oznajmujemy
  • bene – dobrze; nota bene, notabene – zauważ dobrze (zwróć uwagę, nawiasem mówiąc)
  • Benediction – benedykcja – błogosławieństwo; benediciren – błogosławić; Benedicite – błogosławieństwo (modlitwa) przed posiłkiem
  • Beneficial-Erbe – spadkobierca, który otrzyma spadek tylko pod warunkiem przyjęcia go z dobrodziejstwem inwentarza
  • beneficium appelationis – prawo do odwołania do instancji zwierzchniej
  • beneficium deliberandi – czas na zastanowienie się czy przyjąć spadek (XIX w. – 6 tygodni)
  • Benefiz – beneficjum (kościelne) – urząd kościelny, beneficjum, dochody z urzędu
  • Benevolenz – benewolencja – przychylność, łaskawość
  • Benignität – dobroć, łagodność, życzliwość, przychylność; także – wierność, przyjaźń
  • Besitzung – posiadłość
  • Betise – głupota
  • bizarr – bizar – uparty, osobliwy
  • Blasphemie – blasfemia – bluźnierstwo
  • Blatt – karta; dziś: wykaz (dotyczy akt gruntowych)
  • Blattsammlung – dosł. zbiór kart; akta typowe dla sądownictwa (gdzie termin ten powstał), które w swoich regulacjach z 1934 r. rozróżniało akta stałe („feste Akten”) i właśnie „Blattsammlung”. Były to akta, które nie wymagały okładki, ani numeracji kart, jeśli zawierały 1-2 samodzielne pisma. W innym przypadku otrzymywały zwykłą osłonkę (etui), a jeśli miały być wysłane lub obejmowały więcej niż 10 pism wpływających (z konceptami mogło być 20), wówczas były zszywane. Nadal nosiły jednak nazwę „Blattsammlung”. Dopiero powyżej 50 pism otrzymywały okładkę i określenie „feste Akten”; zob. Papritz J., Archivwissenschaft, Bd. 1, Marburg 1998, s. 287.
  • blessiren – ranić; Blessirte – ranni; Blessur – rana
  • bona – dobra; bonis cediren – cedować dobra, przekazać dobra; bona fide – w dobrej wierze; bona vacantia – dobra opuszczone
  • bon-mot – żart
  • Bonne – kobieta zajmująca się opieką i wychowaniem dzieci (pomiędzy opiekunką, a guwernantką)
  • bon-ton – dobry ton, dobre wychowanie
  • Bordell – burdel – dom publiczny
  • borniren – ograniczać (kogoś), odgraniczać (teren); bornirter Kopf – bardzo głupi człowiek
  • Böschung – nasyp, skarpa (także jego zadaszenie)
  • Boullevard – bastion, wał; dziś – miejsce spacerowe w Paryżu (a także w innych miastach, np. w Hollywood)
  • bramarbasiren – przechwalać się; Bramarbas – chwalipięta, osoba która więcej obiecuje niż jest w stanie zrobić
  • Bravour – brawura – odwaga, dzielność; dziś – działanie nieprzemyślane, popisywanie się odwagą
  • brevi manu – z łac. – dosł. krótką ręką, czyli bez zbędnych formalności, zwykle odpowiedź umieszczano na tej samej karcie, która zawierała prośbę, wniosek
  • brillant – lśniący, połyskujący
  • brodiren – wyszywać
  • broschiren – broszurować – zszywać (arkusze papieru); Broschüre – broszura
  • Brouillon – brulion – pierwszy projekt pisma lub rysunku, koncept
  • Bulletin – biuletyn – pismo wydawane codzienne z informacjami
  • Bureau – 1. biuro – pomieszczenie registratury urzędu; wszelkie pomieszczenia urzędowe; cały urząd; 2. biurko – bardzo eleganckie biurko, z wieloma szufladami, półkami itp.

Litera C

  • Cabinetsordre – rozkaz gabinetowy – rozkaz pochodzący bezpośrednio od księcia (przez niego sygnowany), zwykle za pośrednictwem jego rady gabinetowej (ministrów, radców – kontrasygnata)
  • Cadaver – kadawer – zwłoki ludzkie lub zwierzęce (jeszcze nie w stanie rozkładu)
  • Cahier – kajet – zeszyt, notatnik
  • Calamitäten – nieszczęście, nędza, bieda
  • Calefaktor – kalefaktor – palacz, nadzorca; dawniej w szkole klasztornej był to ubogi uczeń, który w zamian za utrzymanie wykonywał prace porządkowe, palił w piecu itp.
  • calmiren – uciszyć, uspokoić; calmirende Mittel – środek przeciwbólowy, przeciwskurczowy
  • Campement – obóz polowy; campiren – mieszkać pod namiotami (wojsko)
  • candiren – kandyzować – konserwować; przesłodzić – jako forma konserwacji owoców przez wielokrotne smażenie w słodkim syropie
  • Canon – kanon; 1. reguła, zasada; 2. spis ksiąg kanonicznych; 3. roczne opłaty
  • Cap, Capo – 1. przedgórze; 2. przylądek
  • capable – zdolny, zręczny, pilny
  • Capacité – zdolność, uzdolnienie
  • capriciös – uparty, uporczywie
  • caressiren – karesować – pieścić, (też schlebiać)
  • Carga – kargo, cargo; pierwotnie – niewielki ładunek przenoszony np. przez muła, później jednostka objętości lub ciężaru w Hiszpanii, Meksyku; spis ładunku statku kupieckiego, z czasem – sam ladunek
  • Carmen – wiersz (wszelkiego rodzaju twórczość poetycka); pieśń, śpiew
  • causiren – spowodować; Causa – przyczyna, powód; causa litis (causa litigandi) – przyczyna sporu
  • caustisch – kaustyczne – żrące, palące; satyrycznie, oszczerczo
  • caute – przezornie, ostrożnie
  • Cautel – uwaga, przezorność, środki bezpieczeństwa
  • Cavent – poręczenie; caviren – poręczać (za kogoś, coś)
  • censiren – cenzurować – oceniać (czy nadaje się do opublicznienia); Censor – cenzor
  • cerniren – cernować – otoczyć bez formalnego oblężenia (wojsk.); obserwować, postrzegać
  • Circulation – cyrkulacja – obieg
  • circuliren lassen – puścić w obieg
  • Circular-Rescript – rozporządzenie okólne
  • Circumferenz – obwód
  • Circumspection – rozwaga, przezorność, ostrożność
  • cito – szybko, niezwłocznie; citissime – jak najszybciej
  • clariren – oclenie towarów załadowanych na statku
  • Clementinae, Klementinen – Klementyny – zbiór prawa kanonicznego – Corpus juris canonici
  • Clenodia – klejnoty – herby, znaki, clenodium; 1. klejnot, biżuteria – kosztowna rzecz, kunsztownie wykonana lub jej część; 2. klejnot w pełnym herbie; 3. drobne, uboczne części szlachtowanych zwierząt; 4. pożytki z niewielkiego ogródka (działkowego)
  • Coadjutor – koadiutor – prawnie ustanowiony następca wyższego duchownego (np. biskupa); także – pomocnik ordynariusza, biskup tytularny
  • Codicill – kodycyl
  • Cognat – kognat – krewny w lini żeńskiej lub męskiej (po matce lub ojcu)
  • coincidiren – koincydować – zbiegać się (jedno w drugie), nakładać się; koincydencja – zbieżność zdarzeń, zbieg okoliczności
  • Coitus – koitacja – kopulacja, akt płciowy
  • Collaterales – krewny w lini bocznej (rodzeństwo i dalsi krewni)
  • collationiren – kolacjonowanie – porównanie (np. odpisu z oryginałem)
  • Colli – wiązka, paczka, kawałki
  • colludiren – porozumienie w celu oszukania kogoś
  • Combattanten – kombatanci; kombatant – dosł. towarzysz broni; część wojska używana do działań zaczepnych (do walki), w odróżnieniu od Nichtcombattanten – lekarzy, taboru itd.
  • Comitat – towarzystwo
  • comitiren – towarzyszyć
  • Comminatio – groźba, zagrożenie; sub comminatione – pod groźbą
  • commissarius loci – komisarz, radca podatkowy (skarbowy); sprawował nadzór nad miastami akcyzowymi (nad magistratem, który mu bezpośrednio podlegał); stał na czele departamentu, na które dzieliły się Kamery (w Kamerze wrocławskiej w 1804 r. było ich 7, w głogowskiej – 3
  • Commission – 1. zlecenie; 2. zleceniobiorcy; 3. komisja; committiren – zlecać
  • Committent – zleceniodawca
  • Communio bonorum – wspólnota dóbr
  • Commun-Masse – wspólna masa upadłościowa
  • Comparatio – komparacja – porównanie; Comparatio literarum – porównanie charakteru pisma
  • Comparent – komparent – osoba, która stawiła się przed sądem, została wciągnięta do protokołu, strona w procesie lub umowie; komparycja – stawienie się przed sądem
  • Compensation – kompensacja – wzajemne zniesienie (równoważenie)
  • Complicen – współwinny, współsprawca
  • Complicität – współwina
  • Complott – spisek, zmowa; complottiren – spiskować
  • Comprehension – pojęcie
  • Comptant – gotówka
  • Comptoir, Conotr – pomieszczenie, w którym prowadzi się buchalterię (księgowość), czasem też kasę; Comptoirist, Contorist – buchalter
  • Computation – komputacja – obliczenia; computiren – dodawać, sumować, obliczać
  • Comtesse – komtesa – hrabina; używane szczególnie wobec niezamężnych
  • Conat – próba, wysiłek
  • concediren – przyznawać, pozwalać; Concession – koncesja, pozwolenie
  • Conception – 1. koncepcja, ujęcie, zredagowanie jakiegoś pisma; 2. poczęcie (dziecka lub powstanie idei); 3. pojęcie, przedstawienie
  • concerniren – dotyczyć
  • concertiren – uzgodnić, omówić; de concert – po ustaleniu
  • Concipient – koncypient – osoba sporządzająca koncept (projekt pisma), zwykle początkujący urzędnik, kancelista
  • concis – koncis – krótko, zwięźle; Concision – zwięzłość, lakoniczność
  • Concordie – konkordia – zgoda
  • concordiren – konkordować – zgadzać się; concordat cum originali – zgadza się z oryginałem (formuła uwierzytelniająca przy odpisach)
  • concurriren – konkurować; 1. zbiegać się (w jednym miejscu); 2. konkurować (ze sobą)
  • Concursus, Conkurs – spotkanie wierzycieli dłużnika; Concurs-Masse – majątek dłużnika (masa upadłościowa); Konkurs – upadłość
  • Concussion – wymuszenie korzyści groźbą niezgodną z prawem (zagrożenie życia, sfałszowany akt prawny itd.)
  • Condemnation – kondemnacja; 1. skazanie; 2. uznanie statku za niedatny do żeglugi
  • condemniren – skazywać, potępiać
  • Conditio – warunek; Conditionell – warunkowy; conditio sine qua non – warunek konieczny
  • Conditor – cukiernik
  • condoliren – składać kondolencje; Condolenz – kondolencje
  • Condominium – kondominium – współwłasność (zwykle kilku osób nad tym samym terytorium); Condominus – współwłaściciel
  • Conduct – kondukt – towarzyszenie, eskorta; Salvus conductus – list żelazny
  • Conducteur – konduktor – przewodnik, towarzysz, nadzorca
  • Conductio – wynajem, dzierżawa
  • Conduite – zachowanie, sprawowanie (sposób bycia, cechy charakteru)
  • Conduiteuliste – tabelaryczny wykaz umiejętności, zachowań, cech urzędnika, oficera, kandydata na określone stanowisko
  • Conduitenkarte – świadectwo moralności (zachowania się)
  • Confession – konfesja – wyznanie; confitiren – wyznawać (np. wiarę)
  • Confitent – konfident (ten, który komuś coś wyznaje, ujawnia; zob. też Confidenz); też – chrześniak; Confessa – wyznania
  • Confessionarius – spowiednik
  • Confidenz – konfidencja – poufałość, zaufanie; Confident – zaufany, bliski
  • confirmiren – konfirmować – potwierdzać; Confirmation – zatwierdzenie (np. na urząd)
  • Confluxus, Confluenz – zbieg; confluiren – zbiegać się
  • conform – takie same, jednakowe
  • Confort – wzmocnienie; confortiren – krzepić, pocieszać
  • Confrater, Confrator – konfrater; 1. towarzysz, kamrat; 2. członek bractwa
  • confudiren – konfudować; 1. gmatwać, pomieszać; 2. wprawiać w zakłopotanie
  • confuss – 1. zawiły, skomplikowany; 2. zakłopotany
  • Confusion – 1. zamieszanie; 2. konsternacja, zakłopotanie
  • confutiren – konfutować; 1. obalić, odeprzeć; 2. udowodnić; Confutatio – konfutacja, odparcie
  • congruiren – pokrywać się, równoważyć, porozumieć, uzgadniać; Congruenz – równoważenie, zgodność
  • conjugal – małżeński; Conjugium – małżeństwo
  • conjungiren – łączyć się, jednoczyć, sprzysiężać; Conjurant, Conjurat – sprzysiężony (np. spiskowiec)
  • Connaissance – 1. znajomość; 2. wiedza; 3. rodzaj tropu (odcisk kończyn) jelenia odbiegający od normy
  • conniviren – pobłażać; Connivenz – wyrozumiałość
  • Connossement – konosament – morski list przewozowy
  • Connotations-Termin – termin na zgłoszenie wszelkich wierzytelności w postępowaniu upadłościowym
  • Connubium – 1. zawarcie małżeństwa; 2. prawo (zdolność) poślubienia kogoś
  • Consanguinetät – związek krwi, niem. Blutsfreunschaft
  • conscribiren – konskrybować – dokonać zaciągu do wojska, zapisać; Conscription – konskrypcja – zaciąg, pobór, zapisanie (też: Musterung, mustern)
  • consertiren – zgadzać się; Consens – zezwolenie, zgoda
  • consideriren – konsyderować; 1. rozważać; 2. poważać
  • considerable – znaczne, poważne
  • consigniren – konsygnować; ogólnie – oznaczyć, zapisać; 1. przekazać za pokwitowaniem; 2. złożyć jakąś kwotę (sumę); 3. wyznaczyć wojsku miejsce postoju
  • consistent – spoisty, zwarty, trwały, lepki; Consistenz (konsystencja) – spoistość
  • Consistorium – konsystorz; 1. dawn. w Kościele katolickim – kuria biskupia; 2. w Kościele ewangelickim – najwyższa władza administracyjna i sądowa
  • Consolation – konsolacja – pociecha, otucha, też – poczęstunek po pogrzebie (stypa)
  • Consorten – towarzysze, wspólnicy, współoskarżyciele lub współwinni
  • Consortium – wspólnota, spółdzielnia, także – małżeństwo
  • conspiriren – konspirować, spiskować
  • constatiren – konstatować, ustalić fakty, potwierdzić, zatwierdzić
  • constituiren – konstytuować, kształtować, określać, ustalać
  • Consul – konsul; 1. burmistrz, członek zarządu rady; 2. agent handlowy
  • Consulent – doradca, radca prawny, adwokat
  • consuliren – pytać o radę
  • consultation, consultatio – omówić, debatować, rozważyć, poradzić
  • Consultator – konsultator – pytający o radę
  • consultiren – omówić
  • consumiren – konsumować; 1. zakończyć, dokonać, spełnić, – od Consummation – dokonanie, spełnienie; 2. spożyć, – od Consumtion, Consumo – zużycie, zaspokojenie ostateczne
  • Consumtibilien – rzeczy, towar przeznaczony do spożycia, wykorzystania (dobra konsumpcyjne)
  • Contagion – zarażenie, epidemia; contagiös – zaraźliwy
  • Contant, per contant – gotówka, gotówkowo; contante Zahlung – zapłacić w gotówce
  • content – kontent – usatysfakcjonowany; contentiren – zaspokoić
  • Contenta – treść (książki, listu itp.)
  • contestiren – kontestować – toczyć spór, kwestionować; poświadczyć przez świadków (lub inny dowód), odpowiadać na skargę
  • Contestation – spór
  • contestabel – sporny
  • Context – kontekst – treść (książki, listu); w dyplomatyce – jedna z części dokumentu (okoliczności wystawienia)
  • Contrabuch – księga z wpisami kontrolera księgowego (buchaltera); także – Gegenbuch
  • Contradiction, Contradition – kontradykcja – protest, sprzeciw; Contradiktorisches Verfahren – postępowanie umożliwiające wypowiedzenie się obydwu stronom
  • contrahiren – kontraktować – zawierać umowę, negocjować; Contrahent – zawierający kontrakt, negocjator
  • contraponieren, kontraponieren – sprzeciwiać się, oponować; zestawić (np. dane w bilansie)
  • contrasigniren – kontrasygnować – złożenie drugiego podpisu dla uprawomocnienia pisma (dokumentu, aktu)
  • contraveniren, controveniren – naruszać (przepisy)
  • Contravenienz – wykroczenie, przekroczenie przepisów
  • Contrefait, Conterfei – wizerunek, odwzorowanie, obraz, kopia (mimetyczne – naśladujące), portret osoby; conterfeien – odwzorować, portretować; Conterfaitmünzen – moneta z wizerunkiem np. księcia
  • Contumacia – 1. niestawienie się na wezwanie sądu; 2. kwarantanna
  • conveniren – pasować (być znośnym), porozumieć się
  • Convivium – uczta, biesiada
  • convociren – konwokować – zwoływać, wzywać; Convocation – wezwanie (np. wierzycieli w postępowaniu upadłościowym)
  • Convolut – wiązka, paczka (związana razem wiązka pism), zwój pism
  • Copialien – opłaty za odpisy
  • copiös – liczne
  • Copulation – małżeństwo, ślub, zawarcie małżeństwa
  • copuliren – zawierać małżeństwo (poślubiać, wychodzić za mąż)
  • Correferent, Korreferent – koreferent – referent wspomagający, kontrolujący
  • correus (Correa) – współwinny (współwinna); correal – być współwinnym
  • Courant – 1. bieżące, obiegowe (np. czasopismo, moneta); 2. gruba moneta srebrna
  • Courtage – kurtaż – prowizja maklerska
  • couvertiren – zamykać, wkładać; Couvert – koperta
  • Crimen – przestępstwo, zbrodnia
  • Criminalist – kryminalistyk – znawca, nauczyciel prawa karnego
  • Cultus – kult, zwyczaje (obrzędy) religijne
  • Curator – kurator
  • Curialien – formalności, tytulacja, zasady postępowania w urzędzie, sądzie
  • Curialsystem, Curial-Stil – system kurialny, styl kurialny – system konstruowania pism w kancelarii (styl charakterystyczny dla danej kancelarii), stosowanie tytulacji w pismach
  • Curie, Curia – kuria – dwór, ratusz, kapituła, dwór papieski lub biskupi, część zgromadzenia głosujących (np. sejmu śląskiego w czasach habsburskich)
  • cursorisch – pobieżnie; w czytaniu tekstów w obcym języku tłumaczenie tylko z kontekstu (bez szczegółowego tłumaczenia poszczególnych słów); odwrotność tostatarisch – wolniej, krok po kroku, tłumacząc i wyjaśniając każdy element
  • Cursus – kurs (kurs nauki, studiów)
  • Custos – kustosz – strażnik; zwierzchnik (biblioteki, muzeum)
  • czal – miara, liczba (dziś – Zahl)
  • czinse, Zinse – czynsze

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.